Formaldegid we glutaraldegidikisi hem dürli ulanylyşlarda, esasanam biologiýa, himiýa we materialşynaslyk pudaklarynda özara baglanyşdyryjy agent hökmünde ulanylýan himiki agentlerdir. Olar biomolekulalary özara baglanyşdyrmakda we biologik nusgalary saklamakda meňzeş maksatlara hyzmat etseler-de, olaryň dürli himiki häsiýetleri, reaksiýa ukyby, zäherliligi we ulanylyşlary bar.
Meňzeşlikler:
Çarpaz baglanyşdyryjy serişdeler: formaldegid weglutaraldegid aldegidlerdir, ýagny olaryň molekulýar gurluşynyň ahyrynda karbonil topary (-CHO) bar. Olaryň esasy wezipesi biomolekulalaryň funksional toparlarynyň arasynda kowalent baglanyşyklary döretmekdir, bu bolsa özara baglanyşygy döredýär. Orta baglanyşygy biologik nusgalaryň gurluşyny durnuklaşdyrmak, olary has berk we dargama garşy durnukly etmek üçin möhümdir.
Biolukmançylyk ulanylyşy: Formaldegid we glutaraldegid biolukmançylyk ulgamynda uly ulanylyş tapýar. Olar gistologiýa we patologiýa barlaglarynda dokumalary berkitmek we saklamak üçin giňden ulanylýar. Çarçuwaly dokumalar öz gurluş bitewüligini saklaýar we dürli analitik we diagnostika maksatlary üçin mundan beýläk-de işläp bilner.
Mikrob gözegçiligi: Iki agent hem antimikrob häsiýetlerine eýedir, bu bolsa olary dezinfeksiýa we sterilizasiýa proseslerinde gymmatly edýär. Olar bakteriýalary, wiruslary we kömelekleri dezinfeksiýa edip, barlaghana şertlerinde we lukmançylyk enjamlarynda hapalanma töwekgelçiligini azaldyp bilýärler.
Senagat ulanylyşlary: Formaldegid weglutaraldegiddürli senagat ulanylyşlarynda ulanylýar. Olar ýelmeşdiriji maddalaryň, smolalaryň we polimerleriň önümçiliginde, şeýle hem deri we dokma senagatynda ulanylýar.
Tapawutlar:
Himiki gurluşy: Formaldegid bilen glutaraldegid arasyndaky esasy tapawut olaryň molekulýar gurluşlarynda ýerleşýär. Formaldegid (CH2O) bir uglerod atomundan, iki wodorod atomundan we bir kislorod atomundan ybarat bolan iň ýönekeý aldegiddir. Beýleki tarapdan, glutaraldegid (C5H8O2) bäş uglerod atomundan, sekiz wodorod atomundan we iki kislorod atomundan ybarat bolan has çylşyrymly alifatik aldegiddir.
Reaksiýa ukyplylygy: Glutaraldegid, adatça, has uzyn uglerod zynjyry sebäpli formaldegidden has reaksiýa ukyplydyr. Glutaraldegidde bäş uglerod atomunyň bolmagy, biomolekulalardaky funksional toparlaryň arasyndaky has uzak aralyklary doldurmaga mümkinçilik berýär we bu bolsa has çalt we has netijeli özara baglanyşyga getirýär.
Çarpaz baglanyşyk netijeliligi: Ýokary reaksiýa ukyby sebäpli glutaraldegid köplenç beloklar we fermentler ýaly uly biomolekulalary çarpaz baglanyşykda has netijeli bolýar. Formaldegid, çarpaz baglanyşyk döredip bilýän hem bolsa, uly molekulalar bilen deňeşdirip boljak netijeleri gazanmak üçin has köp wagt ýa-da has ýokary konsentrasiýa talap edip biler.
Zäherlilik: Glutaraldegidiň formaldegidden has zäherlidigi mälim. Glutaraldegidiň uzak wagtlap ýa-da köp mukdarda täsiri deriniň we dem alyş ýollarynyň gyjyndyrmasyna sebäp bolup biler we ol duýgurlaşdyryjy hasaplanýar, ýagny käbir adamlarda allergiki reaksiýalara sebäp bolup biler. Tersine, formaldegid belli kanserogen bolup, esasanam dem alnanda ýa-da deri bilen degende saglyk üçin howp döredýär.
Ulanylyşy: Iki himiki madda hem dokumalary berkitmekde ulanylsa-da, köplenç dürli maksatlar üçin has amatlydyr. Formaldegid adatça gistologiki ulanylyşlar we balzamlamak üçin ulanylýar, glutaraldegid bolsa elektron mikroskopiýasynda we immunohistokimiki barlaglarda öýjük gurluşlaryny we antigen ýerlerini saklamak üçin has amatlydyr.
Durnuklylyk: Formaldegid glutaraldegidden has uçujy we has çalt buharlanmaga meýillidir. Bu häsiýet özara baglanyşdyryjy serişdeleriň işlenilmegine we saklanyşyna täsir edip biler.
Gysgaça aýdylanda, formaldegid we glutaraldegid özara baglanyşdyryjy serişdeler hökmünde umumy häsiýetlere eýe, ýöne olar himiki gurluşlary, reaksiýa ukyby, zäherliligi we ulanylyşlary boýunça düýpli tapawutlanýar. Bu tapawutlary dogry düşünmek, belli maksatlar üçin degişli özara baglanyşdyryjy serişde saýlamak we dürli ylmy, lukmançylyk we senagat şertlerinde howpsuz we netijeli ulanylmagy üpjün etmek üçin möhümdir.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 28-nji iýuly