Iýmit tagamynyň we hoşboý yslylygynyň görnüşleri we klassifikasiýalary

1. Nahar tagamynyň we hoşboý ysynyň dürliligi
Iýmit tagamlarynyň paýy örän az, ýöne belli bir howpsuzlyk we saglyk seljermesini geçirmeli we diňe degişli saglyk düzgünleriniň talaplaryna laýyk gelenden soň ulanylyp bilner. Iýmit tagamlarynyň köp görnüşi bar, olar doza görnüşine görä gaty we suwuk bolup bölünýär. Gaty tagamyň mikrokapsula tagamy we ş.m. bar. Suwuk tagamlary suwda ereýän tagamlara, ýagda ereýän tagamlara we emulsiýalaşdyrylan tagamlara bölüp bolýar. Mundan başga-da, ony tagamy we ulanylyşy boýunça hem klassifikasiýa edip bolýar.
Mikrokapsula tagamy emulsiýalaşdyrmak we sprey guradyş arkaly tagamlardan we örtük agentlerinden (meselem, üýtgedilen krahmal we ş.m.) ýasalýar, bu oksidlenmegiň we uçujylygyň ýitmeginiň öňüni almak häsiýetlerine eýedir we esasan gaty içgilere we tagamlara tagam goşmak üçin ulanylýar. Suwda ereýän essensiýa distillenen suwdan ýa-da etanoldan eridiji we iýilýän baharatlar hökmünde ýasalýar, esasan alkogolsyz içgilerde we beýleki tagamlarda ulanylýar. Ýagda ereýän tagam propilen glikoly iýmit tagamy bilen we ş.m. garyşdyrmak arkaly ýasalýar, esasan süýjülikleri we peçenýeleri süýjülemek üçin ulanylýar. Emulsiýalaşdyryjy essensiýa iýmit tagamyndan, iýmit ýaglaryndan, aýratyn agramlyk düzgünleşdirijilerinden, antioksidantlardan, konserwantlardan we ş.m. ybarat bolan ýag fazasy we emulsiýalaşdyrmak we ýokary basyşly gomogenizasiýa arkaly ýasalýan emulgatorlardan, reňkleýjilerden, konserwantlardan, goýaldyjylardan, turşy agentlerden we distillenen suwdan we ş.m. ybarat bolan suw fazasydyr, esasan alkogolsyz içgiler we sowuk içgiler, tagamy güýçlendirmek, reňklemek ýa-da bulanmak üçin ulanylýar.

2. Iýmit tagamynyň we hoşboý yslylygynyň klassifikasiýalary
Iýmit tagamy azyk senagatynda möhüm iýmit goşundysydyr. Iýmit goşundylarynda ol öz bedenidir, müňden gowrak görnüşi bar. Tagam görnüşlerini aşakdakylara bölmek bolýar:
(1) Tebigy tagam. Bu tebigy ösümliklerden we haýwanlardan (ysly otlardan) fiziki usullar bilen alynýan doly tebigy maddadyr. Adatça, tebigy hoşboý ysly maddalaryň daşaýjylaryny miwelerden, haýwan organlaryndan, ýapraklardan, çaýdan we tohumlardan alyp bolýar. Çykarmak usullary: çykarmak, distille etmek we konsentrirlemek. Wanil ekstrakty, kakao ekstrakty, çilek ekstrakty we ş.m. Çykarmak usuly bilen alnyp bilner. Ýalpyz ýagy, ukrop ýagy, darçyn (osmantus) ýagy, ewkalipt ýagy distille etmek arkaly alnyp bilner. Apelsin ýagy, limon ýagy we sitrus ýagy distille etmek arkaly alnyp bilner. Alma suwunyň konsentraty, mango konsentraty, apelsin suwunyň konsentraty we ş.m. Konsentrasiýa usuly bilen alnyp bilner. Dünýäde iýmit tagamlaryny çykaryp bolýan 5000-den gowrak çig mal bar we 1500-den gowragy giňden ulanylýar.
(2) Tebigy özboluşly tagam. Bu görnüşli tagam tebigy çig malyň himiki işlenilmegi ýa-da emeli sintez we tebigy tagam maddalarynyň doly şol bir himiki madda bilen işlenilmegi arkaly alynýar.
(3) Sintetiki tagam. Ol emeli sintez we beýleki himiki usullar arkaly alynýar we maddanyň tebigy himiki molekulalarynyň bardygy tassyklanmady. Eger tebigatda tapylsa we şol bir himiki molekulalara agdyklyk etse, ol tebigy tagama deňdir. Essensiýada çig mal bolanda, sintetiki, ýagny emeli sintetiki essensiýa bolýar.
⑷ Mikrobial usul bilen taýýarlanan tagam. Bu mikrobial fermentasiýa ýa-da fermentatiw reaksiýa arkaly alynýan essensiýadyr.
(5) Reaktiw essensiýa. Bu görnüşli tagam belogy gyzdyrmak we şekeri azaltmak üçin Maillard reaksiýasyndan gelip çykýar we köplenç etde, şokoladda, kofede, malt ysly önümlerde ulanylýar.

Tagam klassifikasiýasynyň ýagdaýyna görä, iýmit tagamlaryna aşakdakylar girýär: suwuk tagam (suwda ereýän, ýagda ereýän, emulsiýalaşdyryjy), olaryň 10%-20% -ni hoşboý ysly maddalar, 80%-90% -ni eriji (suw, propilen glikol we ş.m.) düzýär; emulsiýa tagamy, şol sanda eriji, emulgator, ýelim, stabilizator, pigment, kislota we antioksidant, 80%-90% -ni düzýär; toz tagamy, onda hoşboý ysly madda 10%-20% -ni düzýär, daşaýjy bolsa 80%-90% -ni düzýär.

Toz tagamynyň ösüşi çaltlaşýar we ol içgilerde, naharlarda, çörek önümlerinde we ş.m. dürli maksatlarda ulanylýar. Köp ulanylýan üç görnüşli toz tagamy bar:
(1) Garyşdyrma görnüşinde toz tagamy: bäş ysly poroşok, karri poroşoky ýaly birnäçe toz tagam maddalary biri-biri bilen garyşdyrylýar; Bu yslaryň köpüsi tebigy ösümlik ysly otlardan we et tagamlaryny taýýarlamakda gelýär; Wanil poroşoky, wanillin we ş.m. hem garyşdyrma görnüşinde toz tagamlarydyr.
(2) Adsorbsiýa görnüşinde toz tagamy: esens daşaýjynyň ýüzünde örän adsorbsiýa edilýär we bu tagamyň düzümi pes üýtgeýän bolmaly; dürli et tagamlary, esasan, adsorbsiýa görnüşinde toz tagamlarydyr.
(3) Mikrokapsul poroşok tagamynyň örtük görnüşi häzirki wagtda azyk senagatynda iň köp ulanylýan poroşok tagamydyr.
Tagamyň mikrojelatinleşdirilmegi tagamy gaplamak, izolýasiýa etmek, saklamak, haýal çykarmak we suwuklyk bilen berkidip saklamak üçin ýörite serişde bolup, onuň esasy maksady asyl tagamy uzak wagtlap saklamak we oksidlenme we beýleki faktorlar sebäpli tagamyň ýaramazlaşmagynyň öňüni almak üçin tagamy has gowy saklamakdyr.
Bu täsir iýmit senagatynda ulanylýan beýleki poroşok tagamlary üçin aýratyn ähmiýete eýedir we giňden ulanylyp bilner. Gysgaça şeýle: däp bolan gaty içgi önümçiliginde esasan sprey guradyş usuly, wakuum guradyş usuly we gaýnadyş guradyş usuly ulanylýar, önümçilik prosesinde suwuk tagam ulanylýar, erijini aýyrmak üçin gyzdyrylmaly, önümiň tagamyna täsir eder.

Gaty içgileriň önümçiliginde gurak poroşok garyşdyrmak usuly ulanylýar. Önümçilik prosesinde dürli poroşok ingredientleri gyzdyrylmazdan gönüden-göni mikrogel poroşok essensiýasy bilen garyşdyrylýar we önümiň tagamy üýtgewsiz galýar. Gaty içgiler üçin mikrogel granula poroşok tagamyny ulanmak aňsat, deň derejede garyşdyrmak aňsat, tagam beriji önümleriň temperaturasyny ýokarlandyrmaýar, önümler asyl poroşok ýagdaýyny saklaýar we ak şekerli önümlerde reňkini üýtgetmeýär.
Ys beriji komponentler kapsula goşulandygy sebäpli, uçujylygyň ýitgisi togtadylýar we şeýlelik bilen saklamak möhleti uzaldylýar. Ys beriji komponentler oksidlenme ýaly faktorlar sebäpli tagamyň ýaramazlaşmagynyň öňüni almak üçin daş-töwerekdäki giňişlikden bölünip goýulýar we şeýlelik bilen önümiň saklanyş möhleti ep-esli uzaldylýar. Suwuk tagam beriji iş ulanmak amatly däl, deň derejede garyşdyrmak aňsat däl, tagam beriji önümleriň suw mukdaryny ýokarlandyrýar, şonuň üçin önümiň aňsatlyk bilen gaplanmagy, ak şekerli önümlerde ýuwaş-ýuwaşdan sary reňke öwrülmegi, tagamyň diňe ýüzüne goşulyp bilinmegi, giňişlige açyk bolmagy netijesinde çalt uçujylygyň döremegi, hoşboý ysyň wagtynyň gysga bolmagyny, tagamyň howa bilen uly gatnaşygynyň, oksidlenmäge sezewar bolmagyň öňüni alýar, tagamyň ýaramazlaşmagyna, saklanyş möhleti gysga bolmagyna sebäp bolýar.